Việc xác định chính xác phạm vi hành nghề của bác sĩ y học cổ truyền (YHCT) là yếu tố then chốt để đảm bảo tuân thủ pháp lý và an toàn cho người bệnh. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết các quy định pháp lý theo Thông tư 32/2023/TT-BYT và Nghị định 96/2023/NĐ-CP, để giúp bác sĩ và chủ cơ sở y tế vận hành đúng pháp luật.
Phạm vi chuyên môn YHCT theo Thông tư 32/2023/TT-BYT
Theo Điều 11 Thông tư 32/2023/TT-BYT, phạm vi hành nghề khám bệnh, chữa bệnh của bác sĩ Y học cổ truyền được quy định cụ thể tại Phụ lục số VI ban hành kèm theo Thông tư.
Phạm vi này bao gồm hoạt động khám bệnh, chẩn đoán theo Điều 10 và việc thực hiện các nhóm kỹ thuật điều trị được quy định cụ thể, bao gồm:
Các phương pháp điều trị dùng thuốc YHCT
Bác sĩ Y học cổ truyền được kê đơn theo phạm vi chuyên môn quy định tại Điều 10 Thông tư 32/2023/TT-BYT và thực hiện các kỹ thuật điều trị bằng thuốc YHCT. Một số kỹ thuật gồm:
- Sắc thuốc thang, bao gồm cả việc sử dụng máy để sắc và đóng gói thuốc.
- Xông thuốc, xông hơi thuốc.
- Ngâm thuốc YHCT cho toàn thân hoặc từng bộ phận.
- Một số phương pháp sử dụng thuốc ngoài da như đặt thuốc YHCT, bó thuốc.
Các phương pháp điều trị không dùng thuốc (Thủ thuật YHCT)
Đây là nhóm kỹ thuật chiếm tỷ trọng lớn trong danh mục được quy định tại Phụ lục VI. Các kỹ thuật có thể được chia thành một số nhóm chính như sau:
- Các hình thức châm: Hào châm, điện châm, nhĩ châm, bao gồm điện nhĩ châm và nhĩ dán, mai hoa châm, mãng châm, laser châm và từ châm.
- Cứu: Gồm các kỹ thuật cứu trực tiếp, cứu gián tiếp, ôn châm, tức châm kết hợp với cứu, và chườm ngải.
- Thủy châm: Thực hiện tiêm thuốc theo y lệnh vào các huyệt đạo.
- Cấy chỉ (Nhu châm): Cấy chỉ tự tiêu vào huyệt nhằm mục đích điều trị.
- Tác động cơ học: Xoa bóp, bấm huyệt bằng tay hoặc bằng máy; kéo nắn cột sống vùng cổ và thắt lưng.
- Các kỹ thuật YHCT khác: Chích lể, giác hơi và luyện tập dưỡng sinh.
- Nắn bó YHCT: Nắn, bó gãy xương ở cẳng tay, cánh tay, cẳng chân và nắn bó trật khớp bằng phương pháp y học cổ truyền.
Kỹ thuật Y học hiện đại cơ bản và Phục hồi chức năng
Một nội dung đáng chú ý của Thông tư 32/2023/TT-BYT là Phụ lục VI đã quy định nhiều kỹ thuật Y học hiện đại cơ bản trong phạm vi hành nghề của bác sĩ YHCT.
Các kỹ thuật này nhằm tạo cơ sở để bác sĩ theo dõi, xử trí và bảo đảm an toàn cho người bệnh trong quá trình khám, điều trị. Một số kỹ thuật gồm:
Theo dõi và cấp cứu cơ bản:
- Cấp cứu ngừng tuần hoàn hô hấp cơ bản.
- Theo dõi huyết áp và điện tim, bao gồm ghi điện tim cấp cứu tại giường.
- Theo dõi SPO2, tức độ bão hòa oxy trong máu.
- Thở oxy qua gọng kính hoặc mặt nạ.
- Hút đờm, đặt canuyn mũi hầu và miệng hầu.
- Thực hiện thủ thuật Heimlich để xử trí dị vật đường thở.
Các thủ thuật cơ bản:
- Tiêm trong da, tiêm dưới da và tiêm bắp.
- Tiêm tĩnh mạch, truyền tĩnh mạch.
- Đặt ống thông dạ dày và cho ăn qua sonde.
- Thông tiểu.
- Lấy máu làm xét nghiệm từ mao mạch, tĩnh mạch và động mạch.
- Băng bó vết thương, cố định tạm thời khi có gãy xương.
Phục hồi chức năng (cơ bản):
- Điều trị bằng tia hồng ngoại.
- Điều trị bằng nhiệt nóng, chườm nóng và nhiệt lạnh, chườm lạnh.
- Điều trị bằng Parafin.
- Thủy trị liệu, bao gồm ngâm và điều trị bằng bồn.
- Các bài tập vận động cơ bản như tập đi, tập với dụng cụ và tập thay đổi tư thế.
Phạm vi hành nghề bác sĩ y học cổ truyền có bao gồm Y học hiện đại không?
Nguyên tắc quan trọng được quy định tại Điều 10 Thông tư 32/2023/TT-BYT là phạm vi hành nghề của người hành nghề phải phù hợp với văn bằng, chứng chỉ chuyên môn đã được cấp.
Vì vậy, phạm vi hành nghề của bác sĩ YHCT không chỉ giới hạn ở các phương pháp điều trị bằng YHCT mà còn bao gồm một số hoạt động và kỹ thuật Y học hiện đại được quy định trong phạm vi chuyên môn tương ứng.
Bác sĩ YHCT có được chỉ định Xét nghiệm, X-quang (Cận lâm sàng) không?
CÓ, trong phạm vi được phép.
Khoản 2, Điều 10 Thông tư 32/2023/TT-BYT quy định phạm vi hành nghề của người hành nghề bao gồm việc “chỉ định các phương pháp cận lâm sàng”.
Theo đó, bác sĩ YHCT có thể chỉ định các phương pháp cận lâm sàng như xét nghiệm máu, xét nghiệm nước tiểu, X-quang, siêu âm… khi phù hợp với tình trạng bệnh, mục đích chẩn đoán, theo dõi và điều trị của người bệnh.
Việc chỉ định vẫn phải nằm trong phạm vi chuyên môn và tuân thủ các quy định liên quan đến hoạt động khám bệnh, chữa bệnh.
Bác sĩ YHCT có được kê đơn thuốc Tây (Tân dược) không?
Có thể, nhưng phụ thuộc vào văn bằng, chứng chỉ và phạm vi hành nghề được cấp.
Việc kê đơn thuốc tân dược cần được xem xét dựa trên trình độ chuyên môn và phạm vi hành nghề cụ thể của từng người hành nghề.
- Trường hợp 1: Bác sĩ YHCT “thuần túy”
Nếu người hành nghề chỉ có văn bằng Bác sĩ Y học cổ truyền, phạm vi hành nghề được xác định theo Phụ lục VI ban hành kèm Thông tư 32/2023/TT-BYT.
Trong trường hợp này, quyền kê đơn phải được thực hiện trong phạm vi chuyên môn được cấp và các quy định áp dụng đối với thuốc YHCT. Không nên mặc nhiên hiểu rằng việc có quyền kê đơn đồng nghĩa với việc được kê mọi loại thuốc tân dược.
- Trường hợp 2: Bác sĩ YHCT có đào tạo Y học hiện đại
Nếu bác sĩ YHCT có thêm văn bằng hoặc chứng chỉ chuyên môn Y học hiện đại phù hợp, phạm vi thực hiện các kỹ thuật và kê đơn thuốc có thể được xác định theo văn bằng, chứng chỉ và phạm vi hành nghề đã được cấp.
Điều này phù hợp với nguyên tắc tại Điều 87 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, theo đó việc kê đơn thuốc kết hợp giữa y học cổ truyền và y học hiện đại phải được thực hiện bởi người hành nghề đáp ứng điều kiện theo quy định.
Bác sĩ YHCT có được thực hiện các thủ thuật YHHĐ (Tiêm, truyền…) không?
Có. Một số kỹ thuật YHHĐ cơ bản đã được quy định trong phạm vi hành nghề.
Phụ lục VI của Thông tư 32/2023/TT-BYT đã quy định nhiều kỹ thuật Y học hiện đại cơ bản mà bác sĩ YHCT có thể thực hiện, nhằm phục vụ theo dõi, điều trị và xử trí cấp cứu cho người bệnh, trong đó có:
- Cấp cứu cơ bản: Cấp cứu ngừng tuần hoàn hô hấp cơ bản, thủ thuật Heimlich xử trí dị vật đường thở, thở oxy qua gọng kính hoặc mặt nạ.
- Thủ thuật YHHĐ cơ bản: Lấy máu làm xét nghiệm, tiêm trong da, tiêm dưới da, tiêm bắp, tiêm tĩnh mạch, truyền thuốc hoặc dịch tĩnh mạch, đặt ống thông dạ dày, thông tiểu và băng bó vết thương.
Đối với những kỹ thuật YHHĐ chuyên sâu hơn không được liệt kê trong Phụ lục VI, việc thực hiện cần được xem xét dựa trên:
- Bác sĩ có chứng chỉ đào tạo kỹ thuật chuyên môn phù hợp và hợp pháp.
- Việc thực hiện kỹ thuật phải đáp ứng yêu cầu của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và được người chịu trách nhiệm chuyên môn xem xét, cho phép theo quy định, trong đó có các yêu cầu liên quan tại khoản 3, Điều 125, Nghị định 96/2023/NĐ-CP.
Phân biệt phạm vi hành nghề của Bác sĩ YHCT và Y sĩ YHCT
Theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, Nghị định 96/2023/NĐ-CP và Thông tư 32/2023/TT-BYT, bác sĩ Y học cổ truyền và y sĩ Y học cổ truyền có sự khác nhau về chức danh, phạm vi hành nghề và trách nhiệm chuyên môn.
Khác biệt về Vai trò pháp lý (Phụ trách chuyên môn)
Đây là một trong những điểm khác biệt quan trọng, được quy định tại Nghị định 96/2023/NĐ-CP:
- Bác sĩ Y học cổ truyền: Có thể đảm nhiệm vị trí chịu trách nhiệm chuyên môn kỹ thuật đối với hình thức tổ chức “Phòng khám Y học cổ truyền” khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định.
- Y sĩ Y học cổ truyền: Không được đứng tên phụ trách chuyên môn kỹ thuật của “Phòng khám Y học cổ truyền”. Chức danh này có thể đảm nhiệm vị trí phụ trách chuyên môn đối với hình thức tổ chức “Phòng chẩn trị Y học cổ truyền” theo quy định.
Phòng chẩn trị YHCT và phòng khám YHCT là hai hình thức tổ chức khám bệnh, chữa bệnh có yêu cầu về điều kiện hoạt động và phạm vi chuyên môn khác nhau.
Khác biệt về Phạm vi chuyên môn kỹ thuật (Thông tư 32/2023/TT-BYT)
Thông tư 32/2023/TT-BYT quy định phạm vi hành nghề của hai chức danh tại các phụ lục riêng:
- Bác sĩ YHCT: Thực hiện theo Phụ lục VI.
- Y sĩ YHCT: Thực hiện theo Phụ lục XI.
Khi đối chiếu hai phụ lục, phạm vi kỹ thuật của y sĩ YHCT được quy định theo chức danh và không bao quát toàn bộ các kỹ thuật thuộc phạm vi của bác sĩ YHCT.
1. Các kỹ thuật chung (Cả hai đều được thực hiện)
Bác sĩ YHCT và y sĩ YHCT đều có thể thực hiện một số phương pháp chẩn đoán và kỹ thuật YHCT phổ biến theo phạm vi được quy định, như:
- Hào châm, điện châm, nhĩ châm.
- Cứu, ôn châm.
- Xoa bóp, bấm huyệt, giác hơi.
- Kê đơn thuốc thang, sắc thuốc.
- Một số kỹ thuật Y học hiện đại cơ bản như theo dõi SPO2, điện tim, cấp cứu cơ bản, tiêm, truyền, thở oxy, thông tiểu…
- Một số kỹ thuật Phục hồi chức năng cơ bản như điều trị bằng tia hồng ngoại, nhiệt nóng/lạnh và tập vận động.
2. Các kỹ thuật Bác sĩ YHCT được làm (Y sĩ YHCT KHÔNG được làm)
Đây là một trong những điểm khác biệt về phạm vi chuyên môn giữa hai chức danh. Một số kỹ thuật được quy định trong Phụ lục VI của bác sĩ YHCT nhưng không thuộc danh mục tương ứng của y sĩ YHCT tại Phụ lục XI, gồm:
- Thủy châm: Tiêm thuốc vào huyệt theo quy định.
- Cấy chỉ (nhu châm).
- Mãng châm.
- Kéo nắn cột sống vùng cổ và thắt lưng.
- Nắn, bó gãy xương ở cẳng tay, cánh tay, cẳng chân bằng phương pháp YHCT.
Luật Khám bệnh, chữa bệnh số 15/2023/QH15, Nghị định 96/2023/NĐ-CP và Thông tư 32/2023/TT-BYT đã quy định cụ thể hơn về phạm vi hành nghề của bác sĩ YHCT, trong đó có các kỹ thuật YHCT và một số kỹ thuật Y học hiện đại cơ bản.
Việc hiểu đúng phạm vi chuyên môn giúp bác sĩ YHCT xác định được những kỹ thuật có thể thực hiện, các phương pháp cận lâm sàng có thể chỉ định và những yêu cầu cần đáp ứng khi thực hiện kỹ thuật chuyên môn, từ đó bảo đảm hoạt động khám bệnh, chữa bệnh phù hợp với quy định pháp luật.
