Ngày 21/8/2026, Sở Y tế TP.HCM ban hành Công văn số 11758/SYT-KHTC về việc bảo đảm an toàn bức xạ tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trên địa bàn Thành phố.
Công văn yêu cầu các cơ sở có sử dụng thiết bị X-quang chẩn đoán trong y tế, thiết bị dùng trong y học hạt nhân hoặc thiết bị xạ trị rà soát việc kiểm định thiết bị, hiệu chuẩn thiết bị đo bức xạ, trang bị liều kế cá nhân và thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn cho người bệnh, nhân viên y tế và công chúng.
Những cơ sở nào cần thực hiện rà soát?
Công văn được gửi đến các bệnh viện, đơn vị trực thuộc, cơ quan quản lý tại phường, xã, đặc khu và các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trên địa bàn TP.HCM. Đối tượng trực tiếp cần rà soát là cơ sở có một hoặc nhiều hoạt động sau:
- Sử dụng thiết bị X-quang chẩn đoán thông thường.
- Sử dụng thiết bị X-quang răng, chụp vú hoặc đo mật độ xương.
- Sử dụng thiết bị X-quang di động.
- Thực hiện chụp mạch, can thiệp hoặc soi chiếu bằng X-quang tăng sáng truyền hình.
- Sử dụng thiết bị chụp cắt lớp vi tính CT.
- Sử dụng hệ thống SPECT/CT hoặc PET/CT.
- Sử dụng nguồn phóng xạ hoặc thuốc phóng xạ trong y học hạt nhân.
- Sử dụng thiết bị xạ trị như Co-60, LINAC, Gamma Knife, CyberKnife hoặc thiết bị xạ trị áp sát.
Những phòng khám chỉ thực hiện khám lâm sàng, siêu âm hoặc xét nghiệm thông thường và không sử dụng thiết bị, nguồn hoặc thuốc phóng xạ không thuộc nhóm đối tượng trực tiếp của các yêu cầu chuyên biệt nêu trong công văn.
Kiểm định thiết bị bức xạ và hiệu chuẩn thiết bị đo bức xạ
Đây là nội dung đầu tiên được Sở Y tế TP.HCM yêu cầu các cơ sở lưu ý.
Theo Điều 28 Thông tư 59/2025/TT-BKHCN, tổ chức, cá nhân tiến hành công việc bức xạ trong y tế phải:
- Kiểm định thiết bị bức xạ đang sử dụng tại cơ sở.
- Hiệu chuẩn thiết bị ghi đo bức xạ theo quy định.
- Sử dụng dịch vụ của tổ chức, cá nhân đã được cấp đăng ký hoạt động dịch vụ kiểm định hoặc hiệu chuẩn phù hợp.
Khi nào thiết bị bức xạ phải được kiểm định?
Theo Điều 8 Nghị định 332/2025/NĐ-CP, việc kiểm định phải được thực hiện trong ba trường hợp:
- Trước khi đưa thiết bị vào sử dụng.
- Định kỳ theo tần suất được quy định.
- Sau khi lắp đặt lại hoặc sửa chữa có ảnh hưởng đến tính năng an toàn và độ chính xác của thiết bị.
Do đó, cơ sở không nên chỉ theo dõi ngày hết hạn của giấy chứng nhận kiểm định. Nếu thiết bị được di chuyển, lắp đặt lại hoặc sửa chữa bộ phận có khả năng ảnh hưởng đến an toàn và độ chính xác, cần đánh giá việc phải kiểm định lại trước khi tiếp tục sử dụng.
Tần suất kiểm định thiết bị X-quang và thiết bị xạ trị
| Thiết bị | Tần suất kiểm định |
|---|---|
| X-quang chẩn đoán thông thường | 2 năm/lần |
| X-quang tăng sáng truyền hình dùng trong chụp mạch, can thiệp, soi chiếu hoặc tán sỏi | 1 năm/lần |
| X-quang dùng trong chụp vú | 2 năm/lần |
| X-quang di động | 2 năm/lần |
| X-quang răng | 2 năm/lần |
| X-quang chụp cắt lớp vi tính CT | 1 năm/lần |
| X-quang đo mật độ xương DXA | 2 năm/lần |
| CT tích hợp SPECT, tức SPECT/CT | 1 năm/lần |
| CT tích hợp PET, tức PET/CT | 1 năm/lần |
| Thiết bị xạ trị dùng nguồn Co-60 | 1 năm/lần |
| Thiết bị gia tốc tuyến tính LINAC | 1 năm/lần |
| Thiết bị dùng chùm tia ion hoặc proton | 1 năm/lần |
| Gamma Knife, CyberKnife | 1 năm/lần |
| Thiết bị xạ trị áp sát nạp nguồn sau điều khiển từ xa | 1 năm/lần |
Tần suất trong bảng là chu kỳ kiểm định định kỳ. Cơ sở vẫn phải kiểm định trước khi đưa thiết bị vào sử dụng và sau khi lắp đặt lại hoặc sửa chữa có ảnh hưởng đến tính năng an toàn, độ chính xác.
Giấy chứng nhận kiểm định thiết bị bức xạ dùng trong y tế phải còn hiệu lực trong quá trình hoạt động.
Rà soát việc trang bị liều kế cá nhân
Thông tư 59/2025/TT-BKHCN yêu cầu tổ chức, cá nhân tiến hành công việc bức xạ phải trang bị liều kế cá nhân cho nhân viên làm việc trong khu vực kiểm soát hoặc khu vực giám sát.
Cơ sở phải sử dụng dịch vụ đo liều bức xạ cá nhân của đơn vị được cấp đăng ký hoạt động dịch vụ hỗ trợ ứng dụng năng lượng nguyên tử phù hợp. Kết quả đo liều phải được thông báo cho nhân viên và được lập, lưu giữ trong hồ sơ.
Trường hợp nào phải trang bị hai liều kế?
Theo khoản 3 Điều 14 Thông tư 59/2025/TT-BKHCN, nhân viên bức xạ được trang bị tạp dề cao su chì theo khoản 1 Điều 11 phải được trang bị hai liều kế cá nhân:
- Một liều kế đặt dưới tạp dề chì tại vị trí bụng.
- Một liều kế đặt bên ngoài tạp dề chì tại vị trí cổ.
Quy định này có thể áp dụng đối với:
- Nhân viên vận hành thiết bị X-quang di động.
- Nhân viên vận hành X-quang tăng sáng truyền hình.
- Bác sĩ và nhân viên làm việc trong phòng chụp can thiệp, chụp mạch.
- Nhân viên y học hạt nhân tiếp xúc với nguồn phóng xạ hở và được trang bị tạp dề chì.
Công văn của Sở Y tế đặc biệt yêu cầu rà soát, bổ sung thêm một liều kế đối với nhân viên sử dụng thiết bị X-quang di động và nhân viên y học hạt nhân thuộc trường hợp phải sử dụng tạp dề chì.
Cần hướng dẫn nhân viên đeo liều kế đúng vị trí
Có đủ số lượng liều kế nhưng đeo sai vị trí vẫn có thể làm kết quả đánh giá liều không phản ánh đúng mức chiếu xạ nghề nghiệp.
Cơ sở cần xây dựng và phổ biến quy trình về:
- Vị trí đeo từng liều kế.
- Việc bảo quản liều kế sau ca làm việc.
- Không tự ý trao đổi liều kế giữa các nhân viên.
- Xử lý khi liều kế bị rơi vào trường xạ, hư hỏng, thất lạc hoặc nhiễm bẩn.
- Thông báo kết quả đọc liều cho nhân viên.
- Lập và lưu giữ hồ sơ liều chiếu xạ cá nhân.
Nếu nhân viên bức xạ làm việc đồng thời tại nhiều cơ sở, mỗi cơ sở phải trang bị liều kế để theo dõi phần công việc được thực hiện tại cơ sở của mình. Đồng thời, tổng liều chiếu xạ nghề nghiệp từ tất cả nơi làm việc phải được kiểm soát để không vượt quá giới hạn cho phép.
Rà soát điều kiện an toàn của thiết bị và phòng đặt máy
Ngoài kiểm định, cơ sở phải bảo đảm các yêu cầu về chất lượng, tài liệu kỹ thuật và tính năng an toàn của thiết bị. Thiết bị bức xạ dùng trong chẩn đoán, điều trị và thiết bị sử dụng trong y học hạt nhân phải có tài liệu về:
- Thông số kỹ thuật.
- Hướng dẫn vận hành.
- Hướng dẫn bảo trì.
- Hướng dẫn an toàn.
Hướng dẫn vận hành và hướng dẫn an toàn phải được thể hiện bằng tiếng Việt. Cơ cấu kiểm soát chùm tia phải chỉ thị rõ trạng thái đang phát tia hoặc ngắt tia.
Yêu cầu đối với phòng đặt thiết bị
Phòng đặt thiết bị bức xạ phải được thiết kế che chắn phù hợp với loại máy, công suất, khối lượng công việc và các khu vực liền kề.
Theo Thông tư 59/2025/TT-BKHCN:
- Phòng đặt thiết bị bức xạ, phòng làm việc với nguồn hoặc thuốc phóng xạ và phòng lưu người bệnh điều trị bằng phóng xạ không được đặt liền kề khoa sản, khoa nhi.
- Chiều dày bảo vệ của tường, sàn, trần, cửa ra vào và cửa quan sát phải được tính toán phù hợp.
- Chùm tia trong điều kiện vận hành bình thường không được hướng trực tiếp vào tủ điều khiển, cửa ra vào, cửa sổ hoặc khu vực công chúng thường xuyên qua lại.
- Khu vực kiểm soát phải có biển cảnh báo, đèn báo hiệu và nội quy an toàn phù hợp.
- Quy trình ứng phó sự cố rút gọn và quy trình vận hành thiết bị phải được bố trí tại vị trí cần thiết.
Thông tư cho phép lắp đặt hai thiết bị X-quang chẩn đoán trong cùng một phòng nếu bảo đảm chỉ có một thiết bị được vận hành tại một thời điểm. Tuy nhiên, việc bố trí vẫn phải đáp ứng kết quả tính toán che chắn và các yêu cầu an toàn liên quan.
Một số yêu cầu riêng đối với X-quang di động và X-quang can thiệp
Đối với thiết bị X-quang di động, cáp nối phải đủ dài để bảo đảm khoảng cách giữa người vận hành và bóng phát tia tối thiểu 2 mét.
Đối với X-quang tăng sáng truyền hình sử dụng trong can thiệp, cơ sở phải rà soát:
- Tấm che chắn cao su chì lắp tại bàn người bệnh.
- Hệ che chắn treo trên trần để bảo vệ mắt và tuyến giáp của nhân viên.
- Tạp dề chì.
- Tấm che tuyến giáp.
- Kính chì và găng tay chì phù hợp.
- Việc trang bị, sử dụng hai liều kế cá nhân đối với người phải mặc tạp dề chì.
Kiểm xạ khu vực làm việc và môi trường xung quanh
Kiểm định thiết bị và kiểm xạ khu vực làm việc là hai hoạt động khác nhau.
- Kiểm định nhằm đánh giá tình trạng, tính năng an toàn và độ chính xác của thiết bị.
- Kiểm xạ nhằm đo, đánh giá mức bức xạ tại khu vực làm việc và môi trường xung quanh.
Cơ sở phải thực hiện kiểm xạ có hệ thống và định kỳ tương xứng với mức độ, khả năng gây chiếu xạ của công việc bức xạ.
Một số nội dung cần được kiểm tra gồm:
- Mức bức xạ tại vị trí nhân viên làm việc.
- Khu vực điều khiển.
- Cửa ra vào phòng đặt thiết bị.
- Hành lang, khu vực chờ và phòng làm việc liền kề.
- Khu vực lưu giữ nguồn phóng xạ.
- Khu vực lưu giữ chất thải phóng xạ.
Thông tư 59/2025/TT-BKHCN yêu cầu định kỳ hằng năm kiểm tra mức bức xạ tại vị trí nhân viên bức xạ làm việc, cửa ra vào và khu vực xung quanh phòng đặt thiết bị, nơi lưu giữ nguồn và chất thải phóng xạ.
Kết quả kiểm xạ phải được lập thành hồ sơ, so sánh với mức liều điều tra của cơ sở và thông báo cho nhân viên bức xạ cùng người quản lý trực tiếp. Nếu kết quả vượt mức liều điều tra, cơ sở phải xác định nguyên nhân và áp dụng biện pháp khắc phục.
Cập nhật mức liều tham chiếu và chương trình bảo đảm chất lượng
Sở Y tế TP.HCM yêu cầu cơ sở rà soát mức liều tham chiếu chẩn đoán, điều trị trong hoạt động y học hạt nhân và xạ trị. Cơ sở cần đối chiếu:
- Mức liều đang áp dụng.
- Quy trình chuyên môn kỹ thuật.
- Thông số vận hành thiết bị.
- Cách ghi nhận và quản lý liều của người bệnh.
- Căn cứ pháp lý được viện dẫn trong quy trình nội bộ.
- Các trường hợp phải điều tra khi liều thực tế có dấu hiệu bất thường.
Cơ sở y học hạt nhân đồng thời phải rà soát, cập nhật chương trình bảo đảm chất lượng theo Phụ lục IX Nghị định 332/2025/NĐ-CP.
Việc cập nhật không nên chỉ dừng ở thay tên văn bản. Cơ sở phải kiểm tra xem quy trình thực tế, biểu mẫu ghi nhận, trách nhiệm của từng nhân sự và phương thức lưu hồ sơ có phù hợp với quy định mới hay không.
Yêu cầu riêng đối với cơ sở y học hạt nhân
Công văn của Sở Y tế dành nhiều nội dung cho cơ sở sử dụng nguồn phóng xạ và thuốc phóng xạ.
Kế hoạch bảo đảm an ninh nguồn phóng xạ
Cơ sở phải xây dựng hoặc rà soát kế hoạch bảo đảm an ninh nguồn phóng xạ theo Mẫu số 04 Phụ lục III Nghị định 332/2025/NĐ-CP.
Nội dung rà soát cần gắn với tình trạng thực tế của cơ sở, bao gồm:
- Loại và mức độ nguy hiểm của nguồn.
- Khu vực sử dụng, bảo quản hoặc lưu giữ nguồn.
- Biện pháp kiểm soát người ra vào.
- Khóa, rào cản và biển cảnh báo.
- Phân công trách nhiệm.
- Phương thức phát hiện, thông báo và xử lý hành vi tiếp cận trái phép.
Theo dõi suất liều khi vận chuyển nguồn phóng xạ
Khi có hoạt động vận chuyển nguồn phóng xạ, cơ sở phải lập và lưu giữ phiếu theo dõi suất liều với các thông tin cần thiết như:
- Tuyến đường vận chuyển thực tế.
- Phương tiện vận chuyển.
- Thiết bị sử dụng để đo suất liều.
- Kết quả đo trong quá trình vận chuyển.
- Kết quả sau khi kết thúc vận chuyển.
- Người thực hiện và thời điểm thực hiện.
Thông tin phải phản ánh đúng hoạt động thực tế, không nên chỉ chuẩn bị biểu mẫu nhưng để trống hoặc ghi chép không đầy đủ.
Kiểm soát bể thải và khu vực lưu giữ
Sở Y tế yêu cầu bảo đảm có khóa an ninh tại khu vực hàng rào của bể thải y học hạt nhân.
Cơ sở cũng cần kiểm tra:
- Khả năng kiểm soát người tiếp cận khu vực.
- Biển cảnh báo.
- Tình trạng đường thu gom nước thải nhiễm bẩn phóng xạ.
- Hồ sơ vận hành, theo dõi và xử lý chất thải.
- Việc phân loại, lưu giữ chất thải phóng xạ.
- Các biện pháp hạn chế phát tán nhiễm bẩn.
Phòng chờ tiêm và buồng lưu trú người bệnh
Cơ sở y học hạt nhân phải rà soát cách bố trí chỗ ngồi của người bệnh chờ tiêm, đồng thời bố trí vách ngăn chì phù hợp giữa các người bệnh nhằm hạn chế nguy cơ chiếu xạ chéo.
Tại buồng lưu trú người bệnh, cơ sở cần cập nhật và niêm yết nội quy an toàn bức xạ, trong đó thể hiện đầy đủ:
- Hướng dẫn dành cho người bệnh.
- Kiểm soát người thăm và người chăm sóc.
- Yêu cầu phân loại chất thải.
- Biện pháp hạn chế phát tán nhiễm bẩn.
- Cách xử lý trong trường hợp phát sinh bất thường.
- Thông tin liên hệ với nhân sự có trách nhiệm.
Hồ sơ an toàn bức xạ cơ sở nên tự kiểm tra
Công văn chỉ lưu ý một số nội dung nổi bật, không thay thế toàn bộ nghĩa vụ tuân thủ. Cơ sở có thể sử dụng checklist sau để rà soát ban đầu.
Hồ sơ về thiết bị và nguồn bức xạ
- Danh mục thiết bị, nguồn và thuốc phóng xạ đang sử dụng.
- Phiếu khai báo thiết bị hoặc nguồn.
- Giấy phép tiến hành công việc bức xạ còn hiệu lực.
- Giấy chứng nhận kiểm định thiết bị còn hiệu lực.
- Chứng nhận hiệu chuẩn thiết bị ghi đo bức xạ.
- Hồ sơ bảo trì, sửa chữa, lắp đặt lại hoặc di chuyển thiết bị.
- Tài liệu kỹ thuật và hướng dẫn vận hành bằng tiếng Việt.
Hồ sơ nhân sự
- Danh sách nhân viên bức xạ.
- Người phụ trách an toàn bức xạ.
- Giấy chứng nhận đào tạo an toàn bức xạ phù hợp.
- Chứng chỉ nhân viên bức xạ đối với chức danh phải có chứng chỉ.
- Hồ sơ khám sức khỏe.
- Phân công nhiệm vụ và phạm vi công việc.
- Hồ sơ nhân viên làm việc đồng thời tại nhiều cơ sở.
Hồ sơ theo dõi an toàn
- Danh sách cấp phát liều kế.
- Kết quả đọc và đánh giá liều cá nhân.
- Biên bản thông báo kết quả cho nhân viên.
- Hồ sơ kiểm xạ khu vực làm việc.
- Hồ sơ kiểm tra, giám sát nội bộ.
- Biên bản xử lý các kết quả hoặc sự việc bất thường.
- Nội quy an toàn bức xạ.
- Quy trình vận hành thiết bị.
- Quy trình xử lý sự cố.
- Kế hoạch ứng phó sự cố bức xạ cấp cơ sở.
Hồ sơ chuyên biệt
Tùy hoạt động của cơ sở, cần kiểm tra thêm:
- Chương trình bảo đảm chất lượng.
- Mức liều tham chiếu chẩn đoán hoặc điều trị.
- Hồ sơ quản lý liều chiếu đối với người bệnh.
- Kế hoạch bảo đảm an ninh nguồn phóng xạ.
- Hồ sơ quản lý chất thải phóng xạ.
- Phiếu theo dõi suất liều khi vận chuyển nguồn.
- Nội quy buồng lưu trú người bệnh dùng thuốc phóng xạ.
- Hồ sơ sự cố y khoa liên quan đến bức xạ nếu đã phát sinh.
Những lỗi cơ sở dễ gặp khi rà soát
Chỉ kiểm tra ngày hết hạn của giấy kiểm định
Thiết bị có thể phải kiểm định lại sau khi lắp đặt lại hoặc sửa chữa ảnh hưởng đến an toàn, độ chính xác, ngay cả khi giấy kiểm định cũ chưa đến ngày hết hạn.
Nhầm kiểm định thiết bị với kiểm xạ phòng
Có giấy chứng nhận kiểm định thiết bị không đồng nghĩa cơ sở đã hoàn thành nghĩa vụ kiểm xạ khu vực làm việc và môi trường xung quanh.
Trang bị liều kế nhưng sử dụng không đúng
Những lỗi thường gặp gồm đeo sai vị trí, dùng chung liều kế, không có liều kế thay thế, không xử lý khi liều kế bị rơi vào trường xạ hoặc không lưu kết quả đọc liều.
Áp dụng yêu cầu hai liều kế cho mọi nhân viên
Hai liều kế được áp dụng đối với nhân viên thuộc trường hợp được trang bị tạp dề cao su chì theo Điều 11 Thông tư 59/2025/TT-BKHCN. Cần xác định theo công việc và phương tiện bảo hộ thực tế.
Thuê đơn vị không có phạm vi đăng ký phù hợp
Đơn vị thực hiện kiểm định, hiệu chuẩn hoặc đo liều cá nhân phải được cấp đăng ký hoạt động dịch vụ tương ứng. Cơ sở nên kiểm tra phạm vi đăng ký trước khi ký hợp đồng.
Dịch Vụ Y Dược hỗ trợ rà soát căn cứ pháp lý, xác định hồ sơ hoặc thủ tục cần thực hiện và hướng dẫn cơ sở chuẩn bị tài liệu phù hợp. Đối với hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn hoặc đo liều, cơ sở phải sử dụng tổ chức đã được cấp đăng ký hoạt động dịch vụ tương ứng.
